Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan Birliyi: Yaxın Şərqə Sülh və Sabitliyin Açarı
Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan birliyi son illərdə Yaxın Şərq və Qafqaz regionunda sülh, sabitlik və təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından mühüm strateji formatlardan birinə çevrilib. Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin (BMTM) aparıcı məsləhətçisi Sultan Zahidovun “Report”a verdiyi açıqlamaya əsasən, bu üç ölkənin birliyi regional və beynəlxalq güclər üçün əhəmiyyətli bir platformadır.
Laçın görüşünün simvolik əhəmiyyəti
28 May – Azərbaycanın Müstəqillik Günündə Laçında keçirilən Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan liderlərinin görüşü tarixi və simvolik əhəmiyyət daşıyır. Görüş bir daha göstərdi ki, bu üç qardaş ölkə arasında sıx siyasi və mənəvi bağlar mövcuddur. Türkiyə və Pakistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini daim dəstəkləyən ilk ölkələr olub. Məhz bu səbəbdən, onların 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycana göstərdiyi beynəlxalq dəstək bu gün də siyasi münasibətlərin təməl daşını təşkil edir.
Tarixi əməkdaşlıq və siyasi dəstək
Tarixə nəzər salsaq, Türkiyə Azərbaycanın Qarabağ məsələsini BMT Təhlükəsizlik Şurasında (TŞ) gündəmə gətirən əsas dövlətlərdən biri olub. Eyni zamanda, 1993-cü ildə Kəlbəcərin işğalı ilə bağlı qəbul edilən 822 saylı qətnamə zamanı BMT TŞ-yə Pakistan rəhbərlik edirdi. Bu faktlar üç ölkə arasında əməkdaşlığın uzun illərdən bəri davam etdiyini göstərir.
Üçtərəfli platformanın inkişafı
Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan üçtərəfli formatı 2017-ci ildən etibarən xarici işlər nazirləri səviyyəsində başlayıb, daha sonra 2021-ci ildə parlamentlərarası görüşlərlə gücləndirilib. 2024-cü ilin iyul ayında Qazaxıstanda keçirilən dövlət başçıları səviyyəsindəki görüş isə bu formatın daha da inkişaf etdiyini göstərdi.
Regional təhlükəsizlik və strateji əhəmiyyət
Zahidov bildirir ki, indiki beynəlxalq sistemdə artan münaqişələr və böhranlar fonunda dövlətlər daha çox regional formatlara üstünlük verir. Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan birliyi məhz bu kontekstdə xüsusi rol oynayır. Hər üç ölkə öz regionlarında sabitləşdirici qüvvə rolunu oynamaqla yanaşı, sülhün və əməkdaşlığın təşviqinə çalışır.
Qafqazda balans yaradan güc
Qafqaz regionunda Ermənistanın hərbiləşməsinə dəstək verən güclərin olduğu bir vaxtda Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan birliyi həmin təsirlərə qarşı effektiv balans yarada bilər. Bu birlik yalnız təhlükəsizlik sahəsində deyil, həmçinin iqtisadi, enerji və nəqliyyat sahələrində də əməkdaşlığın əsasını təşkil edir.
Orta Dəhliz və regional inteqrasiya
Azərbaycan və Türkiyə artıq Orta Dəhlizin əsas iştirakçılarıdır. Şimal və Cənub dəhlizlərindəki təhlükələr fonunda bu dəhliz Avrasiya üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Hazırda Pakistanın da bu dəhlizə qoşulması məsələsi gündəmdədir ki, bu da regionlararası inteqrasiyanı daha da gücləndirəcək.
Azərbaycan-Türkiyə-Pakistan üçtərəfli formatı yalnız bu üç ölkə üçün deyil, həm də digər regional ittifaqlar üçün nümunəvi model ola bilər. Azərbaycanın ABŞ və İsrail ilə də üçtərəfli platforma qurmaq potensialı mövcuddur. Bu kimi formatlar Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu artırmaqla yanaşı, regional problemlərin həllində daha çevik və effektiv mexanizmlər təqdim edir.
