Azərbaycan-Somali-Türkiyə Əməkdaşlığı: Strateji Perspektivlər və Geosiyasi Əhəmiyyəti
Açar sözlər: Azərbaycan və Somali münasibətləri, Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığı, Somali Prezidenti Azərbaycanda, üçtərəfli əməkdaşlıq, geosiyasi strategiya, müdafiə sənayesi, beynəlxalq ticarət yolları, Afrika siyasəti, iqtisadi inkişaf, diplomatik əlaqələr.
Azərbaycan və Somali münasibətləri: Yeni Strateji Tərəfdaşlıq
Somali Prezidenti Həsən Şeyx Mahmudun 12-14 fevral 2025-ci il tarixlərində Azərbaycana rəsmi səfəri iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Səfər çərçivəsində tərəflər ictimai xidmətlər, yaşıl enerji, təhsil, müdafiə və müdafiə sənayesi sahələrində dörd mühüm müqavilə imzalayıb.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Somalinin infrastruktur, liman qurğuları və kənd təsərrüfatı sahələrinə sərmayə yatırmağa hazır olduğunu bildirməsi ikitərəfli münasibətlərin daha da inkişaf edəcəyinə işarədir. Somali Prezidenti Mahmud isə Azərbaycanın bu sahələrdə təcrübəsindən faydalanmaq istədiklərini qeyd edib.
Azərbaycan-Somali Münasibətlərinin Tarixi İnkişafı
Azərbaycan və Somali arasında diplomatik əlaqələr 2004-cü ildən qurulub. Xüsusilə, Azərbaycanın Qarabağ müharibəsində qazandığı qələbədən sonra bu münasibətlər daha da dərinləşib. Azərbaycan, Somalinin 2016-cı ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Təmas Qrupuna üzv olmasını nəzərə alaraq, bu ölkənin dəstəyini yüksək qiymətləndirib.
Son illərdə Azərbaycan və Somali arasında bir sıra mühüm diplomatik görüşlər keçirilib:
- Mart 2022 – Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Somalinin xarici işlər naziri ilə Antalyada görüşüb.
- İyul 2024 – Somalinin xarici işlər naziri Azərbaycana səfər edib, COP-29 çərçivəsində əməkdaşlıq müzakirə olunub.
- Sentyabr 2024 – Somali müdafiə naziri Azərbaycanda keçirilən ADEX sərgisində iştirak edib, hərbi əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edilib.
Azərbaycan-Türkiyə-Somali Əməkdaşlığının Strateji Perspektivləri
Türkiyə və Azərbaycan regionda mühüm geosiyasi oyunçular kimi çıxış edir. Türkiyə XİN rəhbəri Hakan Fidanın “Azərbaycan və Türkiyə həssas regional məsələlərdə vahid mövqedən çıxış edir” açıqlaması bu iki ölkənin strateji əməkdaşlığını vurğulayır.
Somalinin təhlükəsizliyi və inkişafı Türkiyə üçün strateji əhəmiyyət daşıdığı kimi, Azərbaycan da bu prosesdə mühüm rol oynaya bilər. 2024-cü ilin dekabrında Ankara Bəyannaməsinin imzalanması ilə Türkiyə Somali və Efiopiya arasındakı gərginliyin diplomatik yolla həllinə töhfə verib.
Azərbaycanın Somalinin dövlət quruculuğuna və müdafiə qabiliyyətinin artırılmasına yönəlmiş razılaşmaları Türkiyənin son 14 ildə bu ölkə ilə imzaladığı müqavilələrə bənzəyir. Beləliklə, Azərbaycan, Türkiyə və Somali arasında üçtərəfli əməkdaşlıq modeli formalaşa bilər.
Azərbaycan və Türkiyənin Afrikadakı Rolu: Yeni İmkanlar
Azərbaycan və Türkiyənin Somali ilə əməkdaşlığı, digər Afrika ölkələrinin də diqqətini çəkə bilər. Xüsusilə, Somali sahillərində təhlükəsizliyin təmin edilməsi beynəlxalq ticarət yollarının qorunmasına kömək edəcək.
Bundan əlavə, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Bişkek sammitində Afrika İttifaqı ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsi məsələsi gündəmə gətirilib. 2025-ci ildə Azərbaycan TDT-nin rəsmi sammitinə ev sahibliyi edəcək və bu, Afrika ilə əlaqələrin genişləndirilməsi üçün yeni fürsətlər yaradacaq.
